Đáp án Quiz Linux & OS — 38 câu hỏi có giải thích

Đáp án: C

Chủ sở hữu: đọc + ghi (4+2=6). Nhóm: đọc (4). Người khác: đọc (4). Cách nhớ: 4 đọc, 2 ghi, 1 thực thi, cộng lại cho từng nhóm theo thứ tự chủ–nhóm–người khác.

Đáp án: B

lsof -i :3000 hoặc ss -ltnp | grep 3000 — cả hai cho PID và tên tiến trình. ss là bản thay thế hiện đại của netstat; cờ -ltnp nghĩa là listening, TCP, số hoá, kèm tiến trình.

Đáp án: D

chmod 600 ~/.ssh/id_ed25519 — chỉ chủ sở hữu đọc ghi. SSH cố tình từ chối khoá riêng mà người khác trên cùng máy đọc được, vì khoá đó phải coi như đã bị lộ.

Đáp án: A

grep -c ERROR app.log. Với log lớn thì grep rất nhanh vì nó đọc theo luồng. Cần đếm theo nhóm thì thêm sort | uniq -c; cần theo dõi trực tiếp thì tail -f app.log | grep ERROR.

Đáp án: C

tmux (hoặc screen) là lựa chọn tốt nhất: tiến trình chạy trong một phiên độc lập, bạn ngắt kết nối rồi gắn lại xem tiếp được. nohup command & đủ cho việc đơn giản không cần xem output tương tác.

Đáp án: C

rsync -avz src/ user@host:/dest/. Nó so sánh hai bên rồi chỉ truyền phần khác, nên lần đồng bộ sau rất nhanh. -a giữ quyền và thời gian, -v in chi tiết, -z nén khi truyền.

Đáp án: B

Danh sách nhóm được nạp khi đăng nhập, nên phiên đang mở chưa thấy nhóm mới. Đăng xuất rồi vào lại (hoặc newgrp docker cho shell hiện tại). Kiểm tra bằng id — nếu chưa thấy docker thì phiên còn cũ.

Đáp án: D

set -euo pipefail: -e dừng khi một lệnh thất bại, -u báo lỗi khi dùng biến chưa khai, -o pipefail làm pipe thất bại nếu bất kỳ lệnh nào trong pipe lỗi (không chỉ lệnh cuối).

Đáp án: C

tar -xzf backup.tar.gz -C /target/dir. Cách nhớ các cờ: x extract, z gzip, f file, C change directory. Nén thì đổi x thành c, và thêm v nếu muốn xem danh sách tệp.

Đáp án: C

/tmp là tệp tạm ngắn hạn, thường bị dọn khi reboot (và trên nhiều bản phân phối được mount bằng tmpfs, tức nằm trong RAM). /var/tmp giữ lại qua khởi động lại, dùng cho tệp tạm cần sống lâu hơn.

Đáp án: B

SIGTERM (mặc định của kill) bắt được: tiến trình chạy handler để đóng kết nối, ghi dữ liệu rồi thoát. SIGKILL (kill -9) do kernel thực hiện, không bắt được và không bỏ qua được — tiến trình bị dừng ngay.

Đáp án: C

Thường là tệp đã xoá mà tiến trình còn mở: xoá tên tệp nhưng file descriptor vẫn tồn tại nên dung lượng chưa được thu hồi. Tìm bằng lsof | grep deleted, xử lý bằng restart tiến trình đó.

Đáp án: A

OOM killer của kernel: khi RAM và swap đều hết, kernel chọn một tiến trình (thường là cái chiếm nhiều nhất, theo điểm oom_score) để kill nhằm giữ hệ thống sống. Nó không phải lỗi của ứng dụng bị chọn.

Đáp án: A

Trung bình có 8 tiến trình đang chạy hoặc chờ trong khoảng đo. So với 4 core thì máy đang gánh gấp đôi năng lực — mọi thứ chậm vì phải xếp hàng. Ba con số là trung bình 1, 5 và 15 phút.

Đáp án: D

Tiến trình đã kết thúc nhưng cha chưa gọi wait() để đọc exit status, nên kernel giữ lại một entry trong bảng tiến trình. Nó không dùng CPU hay bộ nhớ — chỉ chiếm một chỗ trong bảng.

Đáp án: B

Xem giới hạn bằng ulimit -n, xem thực tế bằng lsof -p <pid> | wc -l. Nếu số fd tăng đều theo thời gian thì đó là rò rỉ — kết nối hay tệp không được đóng. Tăng giới hạn chỉ mua thêm thời gian.

Đáp án: D

Restart=always (hoặc on-failure) trong [Service], kèm RestartSec=5 để chờ giữa các lần thử. Mặc định là Restart=no — systemd chạy service một lần rồi để nó chết là chết luôn.

Đáp án: A

Symlink lưu một đường dẫn (như lối tắt): tệp gốc bị xoá hay di chuyển thì link đứt. Hard link là một tên khác của cùng inode: xoá tên gốc thì dữ liệu vẫn còn vì vẫn còn tên khác trỏ tới.

Đáp án: D

logrotate: xoay tệp theo kích thước hoặc thời gian, nén bản cũ, giữ N bản rồi xoá. Quan trọng là nó gửi tín hiệu (hoặc dùng copytruncate) để tiến trình mở lại tệp — xoá bằng tay thì dung lượng không được thu hồi.

Đáp án: D

Chuyển stderr (2) vào cùng đích mà stdout (1) đang trỏ tới — ở đây là out.log. Nhờ đó cả output thường và lỗi vào cùng một tệp, quan trọng khi chạy script trong cron vì lỗi cũng cần được lưu.

Đáp án: A

Môi trường của cron rất tối giản: PATH ngắn, không nạp .bashrc hay .profile, biến môi trường của bạn không có. Nên node hay pnpm gọi được ở terminal lại "command not found" trong cron.

Đáp án: B

Phần lớn "đã dùng" là page cache — kernel giữ dữ liệu đĩa trong RAM để đọc nhanh, và nhả ra ngay khi ứng dụng cần. Nhìn cột available thay vì free: RAM rỗi là RAM bị bỏ không.

Đáp án: A

Container dùng chung kernel của host (cách ly bằng namespace và cgroup), còn VM chạy kernel riêng trên hypervisor. Vì thế container khởi động trong vài trăm ms và tốn ít RAM, nhưng cách ly yếu hơn VM.

Đáp án: B

/etc/hosts được tra trước, sau đó mới tới nameserver khai trong /etc/resolv.conf (thứ tự thật do nsswitch.conf quy định). Một dòng cũ sót lại trong hosts là nguyên nhân rất hay gặp.

Đáp án: D

find . -name "*.log" -mtime +30 -delete. Luôn chạy không có -delete trước để xem danh sách. Nếu phải nối với lệnh khác thì dùng -print0 | xargs -0 để tên tệp có dấu cách không làm vỡ.

Đáp án: B

umask — mặt nạ các bit bị loại bỏ. Với umask 022, tệp tạo với quyền yêu cầu 666 thành 644, thư mục 777 thành 755. Đổi bằng umask 002 nếu muốn nhóm ghi được.

Đáp án: D

Khai một dòng trong /etc/fstab với UUID (lấy bằng blkid) chứ không dùng /dev/sdb1 — thứ tự thiết bị có thể đổi giữa các lần boot, và mount sai ổ là sự cố nặng.

Đáp án: A

Một ít swap làm đệm để đợt tăng bộ nhớ ngắn không dẫn tới OOM kill ngay, kèm vm.swappiness thấp (10–20) để kernel ưu tiên giữ dữ liệu trong RAM. Nhưng nếu hệ thống swap liên tục thì phải thêm RAM, không phải thêm swap.

Đáp án: C

journalctl -u <service> --since "30 min ago". Thêm -f để theo dõi trực tiếp, -p err để chỉ xem mức lỗi, -n 200 để lấy 200 dòng cuối, --no-pager khi cần đưa qua lệnh khác.

Đáp án: A

Giữ hệ thống và log ở UTC, đổi sang giờ địa phương ở tầng hiển thị (dashboard, giao diện). Nhờ đó so log giữa các máy và các vùng không phải quy đổi, và không có chuyện lệch do quy ước giờ mùa hè.

Đáp án: B

Cột %CPU (bấm P để xếp theo nó). Lưu ý 100% = một core đầy, nên tiến trình đa luồng trên máy 8 core hiện tới 800%. Bấm 1 để xem từng core riêng, M để xếp theo bộ nhớ.

Đáp án: D

Từ dưới lên: (1) getent hosts B — phân giải tên đúng chưa; (2) nc -vz B 443 hoặc curl -v — có thông tới cổng không; (3) nếu thông thì mới xem TLS, đường dẫn, xác thực, và log ứng dụng.

Đáp án: D

Khai trong sudoers bằng visudo một dòng cho đúng lệnh đó, ví dụ deploy ALL=(root) NOPASSWD: /usr/bin/systemctl restart myapp. Dùng visudo vì nó kiểm cú pháp trước khi lưu — sửa tay sai cú pháp có thể làm mất luôn quyền sudo.

Đáp án: D

-v (hoặc openssl s_client -connect host:443) cho thấy chuỗi chứng chỉ, tên miền trên chứng chỉ và ngày hết hạn. -k chỉ bỏ qua kiểm tra — dùng để xác nhận giả thuyết, không phải để giữ lại trong code.

Đáp án: B

lsof -p <pid> liệt kê mọi file descriptor: tệp thường, socket, pipe, cả tệp đã xoá mà còn giữ. Tương đương là đọc /proc/<pid>/fd — hữu ích khi máy không cài lsof.

Đáp án: A

Ba loại shell đọc ba tập tệp khác nhau: shell đăng nhập đọc /etc/profile và ~/.profile; shell tương tác không đăng nhập đọc ~/.bashrc; shell không tương tác thường không đọc tệp nào trừ khi biến BASH_ENV được đặt.

Đáp án: C

Ba lợi ích chính: nhật ký đi vào hệ thống nhật ký chung nên tra cứu được như mọi dịch vụ; khai báo phụ thuộc để chạy sau khi mạng hoặc dịch vụ khác sẵn sàng; và chạy bù khi máy tắt vào đúng thời điểm đã lên lịch.

Đáp án: A

Nhấn tổ hợp tạm dừng để đưa tiến trình về trạng thái dừng, rồi dùng lệnh cho chạy tiếp ở nền. Muốn nó sống sót sau khi đóng phiên thì tách khỏi shell bằng lệnh tách tác vụ, hoặc dùng bộ ghép phiên đầu cuối ngay từ đầu.