Viết test cho một REST endpoint thì nên gọi thẳng hàm handler, gọi HTTP in-process, hay dựng server thật?

Mặc định nên chọn HTTP in-process: khởi tạo app trong bộ nhớ rồi bắn request qua thư viện của framework (supertest với Express/Nest, WebApplicationFactory với ASP.NET, MockMvc với Spring).

Không mở cổng, không cần server chạy nền, nhưng vẫn đi qua routing, middleware, validation, serialize JSON, error handler — đúng phần hay hỏng nhất.

const res = await request(app)
  .post('/api/orders')
  .send({ productId: 10, quantity: 0 })

expect(res.status).toBe(400)
expect(res.body.error).toBe('quantity_must_be_positive')

So sánh:
- Gọi thẳng handler: nhanh nhất nhưng bỏ qua middleware (auth, rate limit) và mapping status code. Chỉ hợp khi handler mỏng và logic đã nằm ở service.
- Server thật + HTTP client: chậm, cần quản lý port và vòng đời process. Để dành cho vài kịch bản smoke/e2e cuối cùng.

Quy tắc thực dụng: logic nghiệp vụ test ở tầng service (nhanh, nhiều case), hợp đồng HTTP test ở tầng endpoint (ít case nhưng bao được status code, shape response, lỗi 401/403/422).