values().annotate() gom nhóm theo cột nào? Vì sao thêm order_by() lại làm kết quả sai?

values(...).annotate(...) sinh GROUP BY theo đúng các cột liệt kê trong values() đứng trước annotate().

Thứ tự hai lời gọi quyết định ý nghĩa câu truy vấn:

# gom nhóm theo status: mỗi status một dòng
Order.objects.values('status').annotate(total=Count('id'))

# annotate theo từng dòng, rồi chỉ lấy hai cột: không gom nhóm
Order.objects.annotate(total=Count('item')).values('status', 'total')

Vì sao order_by() phá nhóm: cột nào xuất hiện trong ORDER BY cũng buộc phải nằm trong GROUP BY (yêu cầu của SQL). Thêm .order_by('created_at') vào query gom nhóm ở trên là nhóm theo (status, created_at) — mỗi đơn hàng thành một nhóm riêng, total đâu đâu cũng bằng 1.

Cạm bẫy hơn nữa: nếu model có Meta.ordering, ordering đó được áp dụng ngầm và gây đúng lỗi trên mà không thấy dòng order_by nào trong code. Django 3.1 đã bỏ hành vi này, nhưng codebase cũ vẫn dính.

Quy tắc an toàn cho query gom nhóm:

(Order.objects
     .order_by()                                    # xoá Meta.ordering trước đã
     .values('status')
     .annotate(total=Count('id'))
     .order_by('-total'))                           # chỉ sắp xếp theo annotation

Gọi .order_by() rỗng để xoá ordering mặc định, và chỉ sắp xếp theo chính cột annotate hoặc cột đã có trong values().

Khi nghi ngờ, print(qs.query) và soi mệnh đề GROUP BY.