Surrogate key và natural key — nên chọn cái nào làm primary key?

• Natural key: khóa lấy từ dữ liệu nghiệp vụ thật có sẵn ý nghĩa (email, số CMND, mã sản phẩm, country_code).
• Surrogate key: khóa nhân tạo, không mang nghĩa nghiệp vụ, sinh riêng để định danh — SERIAL/IDENTITY (số tăng), UUID, hoặc ObjectId của Mongo.

Đánh đổi:
- Natural key: không tốn cột thừa, tự nhiên với người dùng; nhưng giá trị nghiệp vụ có thể đổi (email đổi) hoặc không thực sự duy nhất → phá vỡ mọi FK trỏ tới nó; thường dài, khó dùng làm khóa join.
- Surrogate key: ổn định, không bao giờ đổi, ngắn gọn, tách khóa khỏi logic nghiệp vụ → join/FK bền. Nhược: một lớp gián tiếp thêm; nếu để lộ số tuần tự có thể rò rỉ thông tin (dùng UUID nếu ngại).

Thực tế phổ biến: dùng surrogate key làm PK cho ổn định, đồng thời đặt unique constraint trên natural key để vẫn đảm bảo tính duy nhất nghiệp vụ. SERIAL vs UUID: UUID hợp hệ phân tán/tránh đoán id, nhưng ngẫu nhiên gây phân mảnh index (cân nhắc UUIDv7/ULID có thứ tự thời gian).