Keyword final trong Java có mấy cách dùng?

Ba ngữ cảnh, cùng ý "không thể đổi" — nhưng "đổi" gì thì phụ thuộc:

final class String { ... }       // 1. class — không extend được

class Base {
  final void render() { ... }    // 2. method — subclass không override được
}

final int MAX = 100;             // 3. variable — không gán lại được
final List<String> names = new ArrayList<>();
names.add("Ada");                // OK — reference không đổi, NỘI DUNG vẫn đổi được
names = new ArrayList<>();       // ❌ compile error

• final class — chống extends (vd String, Integer). Bảo vệ invariant + cho JIT inline mạnh hơn.
• final method — chống override. Cho template method khung không cho phép thay đổi.
• final variable — gán đúng 1 lần. Field phải gán ở khai báo/constructor. static final = hằng số (UPPERCASE).

Bẫy: final trên reference chỉ khoá biến — object bên trong vẫn mutate được. Muốn bất biến thật, dùng List.copyOf(...).

Liên quan: record field ngầm là final; sealed (Java 17+) chặt hơn final cho hierarchy có giới hạn subtype.